Gehoorschade voelt voor veel mensen als iets van later. Iets dat hoort bij ouder worden, of bij jarenlang werken in lawaai. Maar steeds vaker blijkt dat de basis veel eerder wordt gelegd: bij kinderen en jongeren.

Juist op het moment dat koptelefoons, oortjes en harde omgevingen steeds normaler worden, is bewustwording belangrijker dan ooit. Daarom start in schooljaar 2026-2027 een groot onderzoek naar de HoorToren: een lespakket dat basisschoolleerlingen leert hoe je gezond omgaat met geluid.

Arts-onderzoeker Willemijn van Diemen werkt aan dit onderzoek vanuit de KNO-afdeling van Erasmus MC, samen met collega’s en partners uit UMC Utrecht en VeiligheidNL. “Dit onderzoek gaat over verschillende onderwerpen: het gehoor, maar ook onderwijs en kinderen. Juist die combinatie vond ik heel interessant om mee aan de slag te gaan,” legt ze uit.

Een lespakket dat al bestond, maar nu getest wordt

Waarom is onderzoek naar zo’n lespakket nodig? Omdat gehoorschade niet te herstellen is. Willemijn is daar helder over: “Voor gehoorschade is geen behandeling. Dus preventie is essentieel.” Vanuit eerdere onderzoeken en zorgelijke signalen ontstond de behoefte om te kunnen onderbouwen dat preventieve maatregelen werken.

“Er was al een erkend lespakket,” zegt Willemijn. “En daar gaan we nu de effectiviteit van testen, zodat we meer kunnen zeggen over hoe goed zoiets werkt als onderdeel van preventie.”

De ‘emmer’ die zich langzaam vult

Schade is niet direct merkbaar, maar heeft wel effect op de langere termijn. Willemijn legt het uit met een duidelijke metafoor: “Gehoorschade is iets wat ontstaat over de tijd. Je kunt het vergelijken met een emmer die zich langzamerhand vult.”

Kinderen krijgen te maken met harde muziek, langdurig luisteren via oortjes of lawaai in de omgeving. Op zichzelf lijkt dat niet direct schadelijk, maar elke blootstelling kan bijdragen. “Op een gegeven moment word je ouder, dan beschadigt het gehoor ook door ouderdom,” zegt Willemijn. “En zo zijn er steeds dingen die uiteindelijk die emmer kunnen laten overlopen.”

Het lastige is: kinderen merken vaak nog niets. “Ze hoeven niet per se al last te hebben,” vertelt ze. “Maar later kun je klachten krijgen zoals een piep in je oor, overgevoeligheid voor geluid of minder goed horen. Helaas is dat onomkeerbaar.”

Zo zit de HoorToren in elkaar

De HoorToren is opgebouwd in vier niveaus: groep 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8. De onderwerpen blijven herkenbaar, maar sluiten aan op leeftijd en belevingswereld.

De kracht zit in de afwisseling en herhaling. “Er zit een quiz in, spelletjes, opdrachtkaarten,” vertelt Willemijn. En ook creatieve opdrachten: “Een snaarinstrument maken bijvoorbeeld, dan leer je weer iets over de technische onderdelen van geluid.” In de bovenbouw kan het zelfs persoonlijk worden: “Leerlingen houden dan een interview met iemand in de omgeving die last heeft van verminderd gehoor.”

Onderzoek met controlegroep

De effectiviteit wordt getest via een gerandomiseerde gecontroleerde studie (RCT). Een groep scholen geeft het lespakket, een andere groep niet. “Bij beide groepen doen we dezelfde metingen,” legt Willemijn uit. “We gebruiken vragenlijsten en een applicatie op de telefoon.”

De onderzoekers kijken onder andere naar het luistervolume, hoe vaak en hoe lang kinderen luisteren en of ze zich bewuster worden van risico’s. Willemijn: “We gaan kijken op welke manier De HoorToren effect heeft. Misschien luisteren kinderen minder hard. Of heeft het meer invloed op welke koptelefoon ze gebruiken. Daar ben ik heel benieuwd naar.”

Scholen gezocht

Het onderzoek start vanaf september 2026 en richt zich op groep 7. Er zijn al scholen die interesse hebben, maar meer scholen zijn welkom. Willemijn: “We zijn nog heel erg op zoek naar enthousiaste scholen en leraren die het leuk vinden om met zo’n pakket aan de slag te gaan.”

Aanmelden kan via hoortorenproject@erasmusmc.nl.